lokacija: Sombor
objavljeno: 12.09.2018.

Jovan Hadžić - Somborac koji je osnovao Maticu srpsku

Kultura

Somborci imaju bogato kulturno nasleđe, kojim se ponose, ali isto tako i brojne znamenite ličnosti, koje su pronele ime ovog grada kroz svet. Jedan od njih je Jovan Hadžić, rođen daleke 1799. godine u ovom gradu. Potekao je iz imućne porodice, grčkog porekla. Školu je pohađao u rodnom gradu, ali i u Odžacima. Put ga je odveo u Peštu, gde je doktorirao prava. Bio je jedan od najobrazovanijih Srba prve polovine XIX veka. Bavio se pravom, poezijom (pod pseudonimom Miloš Svetić) istorijom, jezikom. 

Hadžićev doprinos kulturi i prosveti je nemerljiv

Poznavaoci kažu da njegov doprinos kulturnom i prosvetnom životu srpskog naroda - nemerljiv. To sigurno potvrđuje činjenica da je Hadžić imao vodeću ulogu u osnivanju Matice srpske, prvog književnog društva u nas, te da je bio njen predsednik

"Uspeo je da očuva Letopis, naš najstariji književni časopis, kasnije ga i je uređivao. Kroz Matičin program rada negovao je književnost, izdavačku delatnost, razvijao prosvetu u srpskom narodu. Okupljajući najobrazovanije ljude svog doba, Matica srpska je vremenom postala simbol građanskog društva, visoke kulture, prosvetiteljstva. Iz nje je nastala i Biblioteka Matice srpske, najstarija srpska biblioteka nacionalnog značaja. Uređivao je i časopise Golubicu i Ogledalo. Bio je dugogodišnji direktor i patron Srpske novosadske gimnazije i dopisni član Društva srpske slovesnosti, današnje Srpske akademije nauka i umetnosti", otkriva rukovodilac Zavičajnog odeljenja somborske Gradske biblioteke "Karlo Bijelicki" Marija Čačić.
 

Prethodnik Zmaja i Radičevića

Izuzetno svestrana ličnost Jovana Hadžića potvrđuje se i njegovim pesničkim stvaralaštvom. Pripadao je klasicizmu, ali je poznavao i narodnu poeziju. Objavljivao je u različitim listovima, a njegova dela prevođena su na mađarski, ruski i češki jezik. Pisao je o istaknutim savremenicima, rodoljubivu poeziju, ali i epsku. Unosio je lični ton u svoja dela. Bio je prethodnik Jovana Jovanovića Zmaja, kao i Branka Radičevića, kada je reč o rodoljubivim i didaktičkim (poučnim) pesmama.

Sukob sa Vukom Stefanovićem Karadžićem

Jovan Hadžić  je u početku svog književnog rada bio u dobrim odnosima sa Vukom Karadžićem. Međutim, sredinom tridesetih godina XIX veka, oni dolaze u sukob oko shvatanja književnog jezika
 
"Povod za prepirke sa Vukom bila je objava Hadžićevog teksta 'Sitnice jezikoslovne', koji je bio namenjen gramatičarima onog doba. Hadžić je bio i ostao pristalica narodnog jezika, bio je jedan od prvih srpskih pisaca koji su uvažavali srpsku narodnu poeziju, ali je smatrao da isključiv narodni jezik nije u stanju, bez pozajmica i razvijanja, da postane književni jezik. Nastojao je da se očuva stari i etimološki pravopis. Nasuprot tome, Vuk se zalagao za fonetski pravopis držeći se principa 'Piši kao što govoriš'. Vuk i njegove pristalice su smatrali da Hadžić nije kompetentan da govori o jeziku i da jezik kojim je pisao nije mogao služiti kao uzor", pojašnjava Marija Čačić.
 
Vuk je dao "Odgovor na Sitnice jezikoslovne", da bi Hadžić potom pisao utuk za utukom. Vuk je odgovarao, a ta polemika je trajala čak deset godina. Ipak, 1847. godine Vuk uspeva u svojoj nameri da narodni jezik postane književni. Presudnu ulogu u ovoj borbi imala je filološka studija Đure Daničića "Rat za srpski jezik i pravopis", gde je on izneo argumente protiv pisanja starom azbukom i starim pravopisom.

Tvorac Građanskog zakonika

Jovan Hadžić je bio jedan od vodećih pravnika svog doba i istaknuta ličnost u javnom životu. Uređivao je zakone i učestvovao u organizaciji državnog života u Kneževini Srbiji, za vreme Obrenovića, iako je lično bio naklonjen Karađorđevićima. Kada je Miloš Obrenović napustio tron, Hadžić se posvetio izradi Građanskog zakonika
 
"To je najvažniji i najdugovečniji pravni akt u novijoj spskoj istoriji", ističe Čačićeva.
 
Zakonik je pisan dve godine, da bi 1842, godine bio predate knezu Aleksandru Karađorđeviću. To je bila kruna Hadžićevog pravničkog opusa. Smatra se da je on ovim delom odredio tip države i organizovao je.

Političke borbe

Jovan Hadžić je predstavnik Novog Sada, gde je i živeo, na Majskoj skupštini 1848. godine, nakon koje je proglašena Srpska Vojvodina. Međutim, za razliku od naroda, on nije delio isto oduševljenje. Smatrao je da će donete odluke privući veliku nesreću. Naime, tvrdio je da nije pametno da se Srbi suprotstavljaju Mađarima, a nije mu se svidelo ni vezivanje za Hrvate, bez odluke Hrvatskog sabora. Verovao je da će tako samo doći u podređenu poziciju.
 
Kada je reč o Mađarskoj, bio je u pravu. Vojska je u junu krenula na Novi Sad i Sremske Karlovce, a Šajkaši i Sremci su bili spremni da se brane. Hadžić je tada uputio svoj predlog komesaru mađarske vlade Petru Čarnojeviću, da se ne čeka sukob, nego da se Šajkašima obezbedi vlasništvo nad zemljom, da se ukine kuluk, da im se omogući da biraju oficire iz svojih redova, te da nemačke zamene domaćima, kao i da im se omogući koršićenje maternjeg, srpskog jezika.
 
 
Jovan Hadžić nema svoj spomenik, niti bistu u Somboru, ali zato ona stoji ispred zgrade Matice srpske u Novom Sadu, gde je i umro 1869. godine. Sahranjen je na Uspenskom groblju, a njegovo grobno mesto je zaštićeno.

 

Komentari

Vulgarni, uvredljivi i komentari u kojima se podstiče diskriminacija, mržnja ili nasilje, neće biti objavljeni. Mišljenja izneta u komentarima su privatna mišljenja autora komentara i ne predstavljaju stavove 025info redakcije.

Povezane vesti

Međunarodni plesni festival Orijentalija održava se već šestu godinu za redom u Somboru. Ove godine u...

U Somboru je završen prvi filmski festival Dunavsko-panonske regije “Porodica naroda / Family of Nations”, u organizaciji Kulturnog...

Izložbu "Sto odabranih" kojom su ljubiteljima umetnosti predstavljena dela iz umetničke zbirke Vojvođanske banke, sinoć je u Galeriji...

Mažoretkinje iz KUD "Mažoret" iz Sonte ostvarile su istorijski uspeh na prvom evropskom prvenstvu, koje je održano ovog...

Svečano otvaranje izložbe slika "Sto odabranih" iz umetničke kolekcije Vojvođanske banke, u Galeriji Matice srpske u Novom Sadu...

Srbija i KUD "Mažoret Sonta" konačno su domaćini Evropskog prvenstva za mažoretkinje! Ono će se održati u Sokobanji, a...